अकाउंट्स रायटिंग ते फिंटेक : एक वेगळी उत्क्रांती (Evolution)

"अमेरिकन जिनियस" पहिल्यांदा २०१५ मध्ये टेलिकास्ट झालेली नॅशनल जिओग्राफीवरची हि अमेरिकेतील सायंटिस्ट वर काढलेली डॉक्युमेंटरीवजा सिरीयल  खूप प्रसिद्ध झाली . या सिरियलमध्ये एकाच क्षेत्रात काम करणाऱ्या दोन लोंकाच्या स्वभाव , बुद्धिमत्ता यांच्या भिन्नतेमुळे निर्माण झालेलं प्रसंग व त्यातून जगाला मिळालेल्या  उत्तम गोष्टी किंवा डिवाइस याचे सुंदर चित्रण केले आहे. या एपिसोडस मध्ये दाखवलेले सायन्टिस्ट हे १९ व २० व्या शतकातील होते . हे सर्व बघताना २०२० मध्ये नक्की जाणवते हे सर्व सायन्टिस्ट आपापल्या कालखंडात उत्तम काम करून ते पुढील पिढीतील सायन्टिस्टला एक प्रकारे कॉम्प्लिमेंट देत होते . उदारणार्थ जेव्हा टेस्ला यांनी रेडिओ फ्रिक्वेन्सीचे, अल्टर्नेट करंट चे स्वप्न बघितले व खरे करून दाखवले  तेव्हा अनेक पिढ्यानंतर स्टिव्ह जॉब्स ने आपल्या हातात अत्यंत छोटा पण शक्तिशाली "अँपल" दिला. दोन मिनिटे तुम्हाला नक्की वाटलं असेल कि चुकून आपण एखाद्या सायन्सच्या ब्लॉग वर तर  नाही आलो ना ? नक्कीच नाही , पण या सुंदर सिरीयल मधून मात्र लक्षात आले कि कोणत्याही सब्जेक्टमध्ये झालेल्या शोधात हे केवळ एकाच माणसाचे काँट्रीब्युशन कधीच नसते. प्रत्येक  शोध , विचार किंवा शोधग्रंथ हा अनेक पिढ्यानी केलेल्या अभ्यासाचे , कष्टाचे प्रतीक असतो. हा एक प्रकारे रिले रेसचाच प्रकार आहे , माणूस तेव्हाच  जिंकतो जेव्हा तो स्वतःच्या हातातला "बॅटन" आपली ईनिंग एफिशिअंट वेळेत पूर्ण करून अधिक दमाच्या , नवीन पिढीकडे देतो.

 कॉमर्स , मॅनॅजमेण्ट आणि इकॉनॉमिक्स चाही प्रवास हा गेले ५ शतक अगदी हातात हात घालुनच झाला आहे. शालेय अभ्यासामुळे म्हणा किंवा डॉक्युमेंटरीमुळे म्हणा आपल्याला अनेक  सायंटिस्ट माहित असतात, परंतु अकाउंट्स , फिनान्स किंवा इकॉनॉमिक्स मध्ये असेच उत्तम काम करणाऱ्या त्यातील अनेक ब्रॅंचेसच्या निर्मात्यांची ओळख महिन्याच्या प्रत्येक दुसऱ्या रविवारी बघुयात , त्यातून अनेक विषयांचीही तोंडओळख  आपण करून घेऊ. 

 वेस्टर्न सिस्टिम नुसार पहिल्यांदा आपण फ्लो डायग्रॅमद्वारे फायनान्स  , अकाउंट्स चा साधारणपणे झालेला प्रवास बघुयात.

 

*वर दिलेल्या व्यतिरिक्त अनेक कॉम्बिनेशन्स आपल्याला ऑनलाईन प्लॅटफॉर्म्सवर मिळू शकतात. प्रामुख्याने प्रचलित असलेल्या शाखा इथे दाखवल्या आहेत. या चार्ट वरून कॉमर्स , मॅनॅजमेण्ट किंवा त्यामधील प्रोफेशनल कोर्स करणे म्हणजे केवळ कारकुनी किंवा खर्डेघाशी करण्याचे शिक्षण राहिले नसून  बुद्धीला नेहमीच चॅलेंज करणारे झाले आहे, हे माझ्या हुशार वाचकांना चटकन समजून येईल.

 

डबल एन्ट्री सिस्टिमची सुरुवात

 २०२० पर्यंत जो काही प्रवास या स्ट्रीम ने केला त्याची सुरुवात झालेली सापडते ती म्हणजे Luca Pacioili च्या बुक मधील एका चॅप्टर मध्ये ज्याला आपण डबल एन्ट्री सिस्टिमची सुरुवात असेही म्हणू शकतो.बऱ्याच नॉन फिनान्स बॅकग्राऊड च्या लोकांना हे प्रकरण जरा नवीनच वाटत पण IT मध्ये जशी बायनरी तशीच अकाऊंट्स मध्ये डबल एन्ट्री .ती अधिक नीट समजून घ्यायला आपण एक सिम्पल  एक्साम्पल घेऊयात .

 समजा आपण वाण्याच्या दुकानातून काही १०० रुपयांचे वाणसामान अर्थात ग्रोसरी आणली.

जेव्हा डबल एन्ट्री नव्हती तेव्हा केवळ "कॅश बुक " मध्ये हा व्यवहार "वाणसामानासाठी  १०० रुपये खर्च " असा उल्लेख करून लिहिला असे. एकाच बुक मध्ये एकच एन्ट्री केल्याने त्याला सिंगल एन्ट्री सिस्टम असे म्हटले जायचे . परंतु लक्षात घ्या कि जर घाईगडबडीत क्लार्क कडून फक्त “१०० रुपये खर्च” एवढाच उल्लेख झाला तर वर्षाच्या शेवटी नेमके कुठे खर्च झाले याचा हिशोब लागत नसे. जसा व्यापार वाढत जातो तसे एन्ट्रीज ची संख्याही वाढत जाते .  तेव्हा सिंगल एन्ट्री सिस्टीममध्ये वर्षाच्या शेवटी आपल्या क्लार्क ची अवस्था हि महाभारतातील अभिमन्यू सारखीच होऊन बसते . 

 हा प्रॉब्लेम सोडवण्यासाठी "Luca di Borgo Pacioili - 1447 – 19 June 1517" या मॅथेमॅटिशिअनने आपल्या Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalita” या बुक मध्ये डबल एन्ट्री सिस्टिम वर एक चॅप्टर लिहिला. त्यानुसार त्याने एक सोप्पे तत्व सांगितले कि आपण जेव्हा कुठलाही व्यवहार करतो तो खालील चार बॉक्स किंवा सोप्या भाषेत म्हणू चार वेगळ्या वह्यांमध्ये नोंदवला जातो . 

Liability - घेतलेलं कर्ज	Asset - स्वतः जवळ / बँकेत असेलला पैसे व प्रॉपर्टी
Income - उत्पन्न	Expenses - वारंवार होणारे खर्च

 आता बघा जेव्हा "वाणसामानासाठी  १०० रुपये खर्च " अशी रिसीट  जेव्हा  क्लार्क ला मिळेल , तेव्हा तो या चार वह्यांमधील कोणत्या वहीत रेकॉर्ड करायचे हे ठरवेल , इथे १०० रुपये कॅश गेली तसेच वाणसामान खरेदी हा वारंवार होणारा खर्चही दिसत आहे. तेव्हा तो एक वाणसामान खर्च हा एक्सपेन्स च्या वहीत ऍड करेल तर असेट च्या वहीत लिहिलेली कॅश कमी झाली असे लिहिल. 

 ह्या चार बॉक्स किंवा वह्यांमधील रेकॉर्डस् मध्ये एक युनिफॉर्मिटी राहावी म्हणून अकाउंट्स मध्ये चार गोल्डन रूल्स लिहिले गेले. परंतु सामान्य माणसाला यांच्या अभ्यासाची गरज नाही. त्यांनी मात्र हे चार बॉक्स जरूर लक्षात ठेवावे कारण जेव्हा तुम्ही खर्च करत असाल किंवा पैसे मिळवत असाल तर एकीकडे तुम्ही कर्ज वाढवत आहात कि असेट / प्रॉपर्टी वाढवत आहात याचे भान येण्यास नक्कीच मदत होईल. 

 रोजच्या रोज पैशाच्या व्यवहाराची नोंद ठेवणे हि अतिशय उत्तम सवय आहे . त्यासाठी गूगल प्ले वर वरील बॉक्सचाच वापर करून तयार केलेली अतिशय उत्तम अँप्लिकेशन्स तुम्हाला सापडतील. परंतु रोजच्या रोज बऱ्याचदा हे रेकॉर्डस् ठेवणे जमत नाही. तेव्हा रोज डायरी लिहिताना वर दिलेले चार बॉक्स काढून त्यामध्ये महत्वाच्या नोंदी जरूर ठेवाव्यात . अर्थात याला आपण फिनान्शिअल डायरी देखील म्हणू शकतो . 

 Luca di Borgo Pacioili च्या एका चॅप्टर मुळे आज जगभर करोडो रुपयांची एक फिनान्शिअल सर्विसेस देणारी व घेणारी इंडस्ट्री उभी आहे. कदाचित त्यांनी मांडलेला सिद्धांत हा क्रांतिकारक होता पण त्यावर अनेक पिढ्याच्या कामानंतर आज आपल्याला एक उत्तम फिनान्शिअल सिस्टीम मिळाली आहे . अर्थातच अनेक चेंजेस हे होताच राहणार पण फौंडेशन स्टोन म्हणून Luca di Borgo Pacioili याच्या कामाकडे नेहेमीच बघितले जाईल . मला आठवते जेव्हा मी प्रोफेशनल कोर्स करत होते , तेव्हा एखादे उत्तर चुकले तर आमचे गोळे सर नेहेमी म्हणायचे कि जरा Luca di Borgo Pacioili च्या फोटोला नमस्कार कर म्हणजे उत्तर बरोबर येईल , वर्गात नेहमीच या वाक्यावर हशा पिकायचा , पण आता त्याचा नीट अर्थ कळतो कि इंडिरेक्टली ते आम्हाला त्याने सांगितलेल्या प्रिंसिपल वर विचार करून उत्तर द्या असेच सुचवत असायचे. 

आज आपण ब्लॉग मध्ये फिनान्सची होत असलेली उत्क्रांती व Luca di Borgo अर्थात “Father of Accounting ने सांगितलेला मूलमंत्र बघितला . पुढच्या महिन्यात असाच एखादा अवलिया व त्याने सांगितलेला मंत्र बघुयात.